VALL
ARCHITEKTURA, WNĘTRZA
| FUNKCJA | DOM JEDNORODZINNY Z GARAŻEM I SAUNĄ |
| ZAKRES | PROJEKT KONCEPCYJNY, WYKONAWCZY |
| POWIERZCHNIA | 267 M2 |
| LOKALIZACJA | GOTLAND |
| INWESTOR | PRYWATNY |
| WIZUALIZACJE | ALEKSANDRA MAJDZIK-CISOWSKA |
| STATUS | PO UZYSKANIU PNB |
| ROK REALIZACJI | 2025 |
GOTLAND
Na środku Bałtyku, tam gdzie wiatr rzeźbi surowe skały, a ziemia opowiada historię sprzed 400 milionów lat, leży Gotlandia. Ta wyjątkowa szwedzka wyspa to w rzeczywistości skamieniała pozostałość dawnej, tropikalnej rafy koralowej. Gdy Płyta Bałtycka dryfowała w okolicach równika, płytkie i nasłonecznione wody przez około 20 milionów lat tętniły bujnym życiem, budując grube warstwy wapienia.
Efektem tej bogatej historii procesów geologicznych (ruchów lodowców, powstawania moren, drumlinów i nagromadzenia skamieniałości) jest unikalna tektonika terenu. Mieszkańcy Gotlandii od wieków żyją w głębokiej harmonii z tą surowizną, budując wyłącznie z tego, co oferuje im ziemia.
Wyspa słynie też z niezwykłej jakości światła. Ma najwięcej słonecznych godzin w całej Szwecji, a nisko zawieszone słońce intensywnie odbija się od morskiej tafli i jasnych skał. Z tej pokory wobec wyspiarskiego mikroklimatu, geologii oraz lokalnego rzemiosła zrodził się projekt domu VALL.
Z TEJ POKORY WOBEC WYSPIARSKIEGO MIKROKLIMATU, GEOLOGII ORAZ LOKALNEGO RZEMIOSŁA ZRODZIŁ SIĘ PROJEKT DOMU VALL.
TRZY CHATKI
Wyzwaniem projektowym było pomieszczenie bogatego programu funkcjonalnego, obejmującego dom, garaż i saunę, bez dominowania surowego krajobrazu masą jednej budowli. Inspiracją stały się fiskelägen, czyli tradycyjne gotlandzkie osady rybackie.
Tworzące je proste, wapienne lub drewniane chaty ze stromymi dachami budowano dawniej w ciasnych szeregach tuż nad wodą, aby osłaniały się nawzajem przed porywistym morskim wiatrem. Pierwszą decyzją projektową stało się więc umieszczenie na działce trzech niezależnych chatek: domu, garażu oraz sauny.
VALL
Pracę nad projektem poprzedziliśmy długą obserwacją wyspiarskiego krajobrazu, lokalnych domostw oraz unikalnej tektoniki terenu. Gotlandia wyraźnie różni się od stałego lądu Szwecji, ponieważ współistnieją tu dwa odmienne mikroklimaty: surowa, wietrzna strefa morska oraz cicha, osłonięta strefa lądowa.
Widać to w roślinności nawet w bezpośrednim sąsiedztwie działki. Nad brzegiem morskim sosny karłowacieją i wyginają się pod dyktando wiatru, podczas gdy w głębi lądu tworzą gęste, wysokie lasy. Tuż obok działki przebiega naturalny wał geologiczny przypominający drumlin lub morenę, na którym ten podział jest niezwykle czytelny. Po jednej stronie widać morski charakter roślinności, a po drugiej gęsty, leśny.
Wał lub wzniesienie to w dialekcie gotlandzkim właśnie VALL. Nazwa projektu odnosi się bezpośrednio do tej geologicznej granicy. Na samej działce północna część zalesiona jest głównie przez brzozy, podczas gdy na południu dominują gęste leszczyny. Pomiędzy nimi zaprojektowaliśmy VALL, czyli wyniesioną ścieżkę stanowiącą dojście do budynków. Wykorzystaliśmy tu charakterystyczną dla Gotlandii drewnianą kładkę (spång), która pozwala wygodnie poruszać się nad terenem i wyznacza czytelnie granicę stref.
STREFA MORSKA I LĄDOWA
Dojazd od północy prowadzi ścieżką z białego kruszywa pośród jasnych pni brzóz, co nasuwa bezpośrednie skojarzenie z morskim klimatem wyspy. Po tej stronie VALL zlokalizowano strefę morską z garażem. Sama bryła garażu jest surowa i oszczędna, czerpiąc z architektury nadmorskich bunkrów i chatek rybackich. Niewielkie okna chronią wnętrze przed trudnymi warunkami atmosferycznymi oraz wzrokiem z zewnątrz.
Południowa część działki zatopiona jest w gęstym gaju leszczynowym, tworząc strefę lądową, czyli przestrzeń, w której się żyje i odpoczywa. Wielopniowe pędy leszczyny naturalnie układają się w kształt litery „V”, dając głęboki cień, osłonę od wiatru i wyciszenie. To tutaj zlokalizowano dom mieszkalny oraz saunę. Motyw litery „V” stał się bazą dla geometrii architektury, a jej multiplikacja wyznacza rzut budynku oraz podziały przeszkleń. Elewacje strefy lądowej wykończono pionowymi deskami drewnianymi, które miękko wtapiają budynki w leśny cień.
TRADYCJE, KTÓRE ZNA KAŻDY
Gotlandia to niemal w całości płyta ze skał wapiennych. Łatwa dostępność tego surowca sprawiła, że wypalanie wapna (kalkbränning) i sztuka wykonywania tynków wapiennych (kalkputs) były tam kluczowym rzemiosłem od średniowiecza, a co najmniej od XII wieku. To tradycyjna specyfika wyspy, więc każdy wie tu, jak to robić.
Korzystając z tego zasobu, budynek garażu od zewnątrz oraz dom mieszkalny od wewnątrz pokryto tynkiem wapiennym. Tynk nałożono bez użycia łaty tynkarskiej, techniką obrzutki z dystansu, dzięki czemu podąża on za organiczną krzywizną ściany i daje efekt miękkich krawędzi. Centralnym elementem wnętrza domu jest monolityczny słup-kominek, również pokryty wapieniem z wciśniętymi skamieniałościami liliowców i koralowców, które znaleziono podczas spacerów na plaży.
ŻYCIE MATERIAŁÓW
Nisko świecące słońce odbite od morza i jasnych skał wapiennych daje agresywne, bardzo jasne światło. Aby je zmiękczyć, w projektowanych przeszkleniach zastosowano zielonkawe szkło,, historycznie używane na wyspie do tego celu. W połączeniu z jasnym, wapiennym tynkiem zielonkawe szyby dają niezwykły efekt, ponieważ światło wpadające do środka przesiąknięte jest tonami zieleni. Stwarza to we wnętrzu zmysłowe wrażenie podwodnego spokoju, jakby dom znajdował się wewnątrz dawnej rafy koralowej przefiltrowanej przez morskie fale.
Mieszkańcy wyspy celowo wybierają materiały, które starzeją się z godnością. Elewacje budynku mieszkalnego zabezpieczono ekologicznym preparatem krzemianowym na bazie szkła wodnego i pozostawiono do naturalnego patynowania. Dzięki temu z czasem obiekty nabiorą srebrzystoszarej barwy i jeszcze silniej stopią się z otoczeniem. Płaskie dachy wyposażono w roślinność rodzimą dla wyspy.
